Nacionalnost: Trkačica


Jock Semple pokušava da izgura Kathrine Switzer sa staze

Deluje neverovatno, ali na Olimpijadi u Rimu 1960. najduža trkačka disciplina u kojoj su žene mogle da se nadmeću bila je trka na 800 m. Zapravo sve do 1984. i Olimpijskih igara u Los Anđelesu kada su uvedene discipline 3.000 m i maraton, ženama nije bilo dozvoljeno da se takmiče na stazama dužim od 1.500 m.

Jock Semple pokušava da izgura Kathrine Switzer sa staze

Fotografija koju vidite jedna je od čuvenijih u američkoj modernoj istoriji i predstavlja momenat kada je zvaničnik trke Jock Semple na Bostonskom maratonu 1967. pokušao da sa staze izbaci takmičarku Kathrine Switzer. Kathrine se u trenutku kada devojkama nije bilo dozvoljeno učešće na ovoj trci prijavila pod polno neutralnim imenom K. V. Switzer, i tako postala prva žena koja je u Bostonu trčala noseći zvanični broj trke. Pored nje na trci je učestvovala još jedna devojka, Bobbi Gibb, doduše bez broja, koja je ujedno i prva žena koja je ikada istrčala ovaj maraton godinu dana ranije, tako postavši prva, nezvanična šampionka Bostona – titula na koju je morala da čeka punih 30 godina.

I umesto da bura koja se digla oko ovog incidenta dovede do veće jednakosti i prava žena, donesena je još jedna sramna odluka Amaterske Atletske Unije kojom je devojkama pod pretnjom suspenzije zabranjen nastup na svim takmičenjima na kojima učestvuju i muškarci.

1972. godine donesen je čuveni Title IX (Naslov IX), amandman na zakon o obrazovanju, kojim je specifično zabranjen bilo koji oblik polne diskriminacije u oblasti obrazovanja ili aktivnosti koja se u potpunosti ili delimično finansira iz saveznog budžeta SAD-a. Te godine po prvi put su u Bostonu i devojke mogle da se zvanično prijave za trku i na njoj učestvuju, čime je Bostonski maraton dobio svoje prve maratonke, njih devet ukupno. U aprilu 2012., četrdeset godina kasnije, na ceremoniji kojom je odata pošta ovim devojkama, od 26.656 maratonaca 11.152 ili 42% predstavljale su žene.

Prve patike napravljene specifično za i prilagođene ženama nastale su tek sredinom osamdesetih. Do tada, trkačice su morale da kupuju patike pravljene po muškom kalupu u manjim brojevima koje nisu bile odgovarajuće jer se žensko stopalo razlikuje, osim u veličini, i u odnosu peta-prednji deo stopala, visini luka, kao i načinu doskoka zbog razlike u kukovima između polova. Na zvaničnom sajtu kompanije Nike koja je prva proizvela žensku patiku za trčanje, trenutno je u ponudi 57 različitih modela patika u rangu od $55 do $200. U Americi 65% trkačica potrošilo je bar $80 na patike za trčanje u prethodnoj godini, a čak 80% potrošilo je više od $100 na ostalu sportsku opremu u istom vremenskom periodu.

U Sjedinjenim Američkim Državama je prošle godine organizovano više od 200 trka posvećenih isključivo devojkama, 18 od kojih je imalo preko 2.000 učesnica. Fenomen ženskih trka je novijeg datuma a teorije kojima se objašnjava njihova popularnost kreću se od toga da devojke više uživaju u međusobnom društvu, da su mnogo manje samosvesne što se tiče sopstvenog tempa kada na trci nema muških takmičara, te da su nagrade, ekspo i prateće aktivnosti mnogo više prilagođene njima nego što je slučaj na običnim trkama. Najpopularnija ženska trka u Americi je Nike Ženski polumaraton u Kaliforniji na kojem je prošle godine učestvovalo 15.234 takmičarki.

Jedna od ženskih trka koja se održava u Americi

U poređenju sa 1980. kada su devojke činile samo 10% takmičara u maratonu, one danas čine oko 41%. Situacija je još povoljnija u polumaratonu u kojem žene čine 59% – rast od čitavih deset procenata za proteklih sedam godina, čime su postale vodeći faktor onoga što se naziva drugim trkačkim bumom u prethodnoj deceniji. Broj takmičara na polumaratonu u Americi je u poslednjih šest godina rastao za po 10% svake, u čemu glavnu ulogu, to nije čak ni sporno, igraju devojke koje su ovo prepoznale kao svoju idealnu distancu (12 od 30 najposećenijih isključivo ženskih trka čine polumaratoni). Na trkama na kojima procentualno učestvuje najviše muških takmičara u maratonu i polumaratonu – Maraton američkog ratnog vazduhoplovstva i Njujorška ulična trka na Menhetnu, i dalje postoji visok procenat takmičarki – 30%, odnosno 39%, što znači da se muška dominacija i na ovim trkama vremenom smanjuje. Žene su u proseku mlađe od muških trkača, ranije se odlučuju za trčanje, i ne treba sumnjati da budućnost trčanja u Sjedinjenim Američkim Državama pripada devojkama.

Borba devojaka za dominantnu poziciju u trčanju u Americi trajala je više od 40 godina. Postavlja se pitanje da li isto toliko treba da se nešto slično dogodi i u našoj zemlji, ili će ženski sport ipak napraviti značajan korak u pravom smeru. Situacija nije tako blistava ali ima razloga za blagi optimizam. Ukoliko pogledamo Beogradski maraton kao najveću trku u Srbiji, nakon par godina u kojima je broj takmičarki u polumaratonu stagnirao, on je 2011. prvo skočio za 62%, a zatim i za dodatnih 23% ove godine. 248 polumaratonki (uključujući i strankinje) nije nešto čime se posebno treba ponositi, ali u odnosu na 78 od pre 5 godina, ipak izgleda kao ogroman napredak. U Beogradu se organizuje Ženska trka na Adi Ciganliji na kojoj svake godine učestvuje nekoliko hiljada takmičarki, kao i još nekoliko revijalnih trka tipa Cosmopolitan Trka u štiklama ili Trka u venčanicama na Tgu Nikole Pašića, ali sve to na neki način pada u vodu s obzirom na to da još uvek postoje trke na kojima ne postoje ženske kategorije kao što je „Boj na Mišaru“ u Šapcu, a sportskoj javnosti nije dovoljno podignuta svest da takve trke bojkotuje i pošalje jasnu poruku da tome u XXI veku mesta nema.

Žensko trčanje u Srbiji ima pred sobom dug put – put pun prepreka, nerazumevanja i opstrukcija. Ali ugledajući se na jedan pozitivan primer kao što je američki, gde je trčanje postalo deo priče o emancipovanju žena i borbi za jednaka prava koja i dalje traje, možemo se nadati da će i u našoj zemlji jednoga dana muškarci u trčanju postati manjina – manjina kojoj ću ja rado pripadati.

Prethodno Šta prva dama Amerike sluša dok vežba
Sledeće Višak kilograma i dobra fizička kondicija